Yangın kollektörleri; yangın söndürme sistemlerinde suyun pompa dairesinden çıkarak sprinkler, yangın dolabı ve hidrant hatlarına güvenli biçimde dağıtılmasını sağlayan ana dağıtım elemanlarıdır. Bu kollektörlerin bağlantı noktaları, sistemin en hassas bölgeleridir; flanş bağlantılarında yapılacak bir hata, yangın anında suyun gitmesi gereken hatta ulaşamaması anlamına gelir. Bu rehberde yangın kollektörü flanş bağlantılarının doğru yapılması için gereken tüm adımları ele alıyoruz.

Yangın Kollektörü ve Flanş Bağlantısı Nedir?

Yangın kollektörü; ana besleme hattından gelen suyu birden fazla yangın hattına dağıtan, üzerinde vana, manometre ve tahliye bağlantıları bulunan boru düzenekleridir. Kollektörler; paslanmaz çelik veya boyalı çelik borulardan imal edilir ve pompa dairesinde, genellikle pompa çıkışlarına yakın konumlandırılır.

Flanş bağlantısı; iki boru veya ekipman ucundaki flanşların, araya conta konularak cıvata ve somunla sıkılmasıyla yapılan sökülebilir bağlantı tipidir. Yangın sistemlerinde flanş bağlantıları; pompa çıkışları, kollektör girişleri, vana bağlantıları ve büyük çaplı boru geçişlerinde kullanılır. Flanş bağlantısının en büyük avantajı, bakım ve değişim sırasında sistemin sökülebilir olmasıdır.

Flanş Standartları ve Ölçüleri

Flanşlar; nominal çap (DN), basınç sınıfı (PN) ve bağlantı ölçüleri ile tanımlanır. Türkiye’de yangın tesisatlarında yaygın olarak TS EN 1092-1 standardına uygun flanşlar kullanılır; bu standart, flanşların ölçü ve basınç sınıflarını tanımlar.

Basınç sınıfı, flanşın dayanabileceği maksimum çalışma basıncını belirtir. Yangın tesisatlarında PN 10, PN 16 ve PN 25 sınıfları yaygın olarak kullanılır; seçim, sistemin çalışma basıncına ve pompa özelliklerine göre yapılır. Flanş seçiminde dikkat edilmesi gereken noktalar:

• Flanş nominal çapı, bağlanacak borunun iç çapıyla uyumlu olmalıdır.
• Flanş basınç sınıfı, sistemin maksimum çalışma basıncından düşük olmamalıdır.
• Flanş yüzey tipi (düz yüzey, yükseltilmiş yüzey) contanın türüne göre belirlenir.
• Kollektör imalatında kullanılan malzemeye uygun flanş malzemesi seçilmelidir; paslanmaz çelik kollektörlerde paslanmaz flanş, karbon çelik kollektörlerde karbon çelik flanş tercih edilir.

Conta ve Cıvata Seçimi

Flanş bağlantısının sızdırmazlığı; conta ve cıvata seçimine doğrudan bağlıdır.

Conta Seçimi

Conta, iki flanş yüzeyi arasındaki boşlukları doldurarak sızdırmazlık sağlar. Yangın tesisatlarında yaygın olarak kullanılan conta tipleri:

• Kauçuk esaslı contalar (EPDM, NBR): Su uygulamaları için uygun, ekonomik ve yaygın kullanılan contalardır. EPDM, sıcak su ve ozon direnci açısından tercih edilir.
• Fiber (klingerit) contalar: Yüksek sıcaklık ve basınç uygulamalarında kullanılır; çelik flanşlarla uyumludur.
• Sarmal (spiral) contalar: Yüksek basınçlı ve kritik uygulamalarda tercih edilir.

Conta seçiminde; akışkanın cinsi (temiz su), çalışma sıcaklığı, basınç ve flanş yüzey tipi dikkate alınmalıdır. Contanın iç çapı, borunun iç çapından küçük olmamalıdır; aksi hâlde akış kesiti daralır ve türbülans oluşur.

Cıvata Seçimi

Flanş cıvataları; malzeme sınıfı, çap ve boy bakımından flanş deliklerine uygun seçilmelidir. Yangın tesisatlarında korozyon direnci için galvanizli veya paslanmaz cıvatalar tercih edilir. Cıvata boyu; iki flanş kalınlığı, conta kalınlığı, rondela ve somun payı dikkate alınarak belirlenir; cıvata ucunun somundan en az bir diş boyu taşması sağlanmalıdır.

Flanş Montajı Adımları

Yangın kollektörü flanş bağlantısının doğru yapılması için izlenmesi gereken adımlar:

1. Yüzey kontrolü: Flanş yüzeyleri temizlenir; çapak, pas, boya ve yabancı madde uzaklaştırılır. Hasarlı flanş yüzeyleri değiştirilir.
2. Hizalama: İki flanş, boru eksenine dik ve birbirine paralel olacak şekilde hizalanır. Hizasız flanşlar, contaya eşit olmayan baskı uygular ve sızıntıya neden olur.
3. Conta yerleştirme: Conta, flanş yüzeyine ortalanarak yerleştirilir; conta üzerine yapıştırıcı sürülmesi genellikle gerekmez.
4. Cıvata yerleştirme: Cıvatalar, karşılıklı deliklere yerleştirilir; tüm cıvatalar önce elle sıkılır.
5. Kademeli sıkma: Cıvatalar, karşılıklı (çapraz) sırayla ve kademeli olarak sıkılır. Bu yöntem, flanş yüzeyine eşit baskı uygulanmasını sağlar ve contanın ezilmesini önler.
6. Tork kontrolü: Cıvatalar, flanş standartlarına ve cıvata malzemesine uygun tork değerinde son sıkma yapılır. Tork anahtarı kullanılması önerilir.

Sıkma Torku ve Sıkma Sırası

Flanş bağlantılarında en sık yapılan hatalardan biri, cıvataların sıra gözetilmeden ve aşırı torkla sıkılmasıdır. Doğru uygulama:

• Cıvatalar önce düşük torkla (örneğin hedef torkun %30’u) karşılıklı sırayla sıkılır.
• İkinci turda hedef torkun %60’ı, üçüncü turda hedef torkun %100’ü uygulanır.
• Son turda tüm cıvatalar tekrar kontrol edilerek eşit torkta olduğu doğrulanır.

Sıkma torku; cıvata çapına, malzeme sınıfına ve conta tipine bağlı olarak değişir. Örneğin M16 kalitesindeki bir cıvata için önerilen tork değeri, malzeme sınıfına göre farklılık gösterir. Tork değerleri, cıvata üreticisinin veya ilgili standartların tablolarından alınmalıdır. Sıkma sırasında flanş yüzeylerinin paralelliği kontrol edilmeli; bir tarafta fazla sıkma, contanın bir yöne ezilmesine ve sızıntıya yol açar.

Basınç Testi ve Sızıntı Kontrolü

Flanş bağlantılarının montajı tamamlandıktan sonra sistem mutlaka basınç testine tabi tutulmalıdır. Yangın tesisatlarında test süreci şu şekilde işler:

1. Sistem su ile doldurulur; tüm hava tahliye edilir.
2. Basınç, test değerine kademeli olarak yükseltilir.
3. Test basıncında sistem belirli bir süre bekletilir; bu süre boyunca basınç düşüşü izlenir.
4. Tüm flanş bağlantıları, vana gövdeleri ve kaynak noktaları sızıntı açısından gözlemlenir.
5. Sızıntı tespit edilen bağlantılarda; sistem basıncı boşaltıldıktan sonra cıvata torku kontrol edilir, gerekirse conta değiştirilir ve test tekrarlanır.

Test basıncı değerleri; proje şartnamesine ve ilgili standartlara göre belirlenir. Basınç testi sırasında güvenlik önlemleri alınmalı; test alanında gereksiz personel bulundurulmamalıdır.

Sık Sorulan Sorular

Yangın kollektörü flanş bağlantısında hangi conta kullanılır? Su uygulamalarında yaygın olarak EPDM veya NBR esaslı kauçuk contalar kullanılır; yüksek basınç ve sıcaklık uygulamalarında fiber veya sarmal contalar tercih edilebilir.

Flanş cıvataları hangi torkla sıkılmalıdır? Tork değeri; cıvata çapı, malzeme sınıfı ve conta tipine göre değişir. Cıvata üreticisinin veya ilgili standartların tablolarındaki değerler esas alınmalı, tork anahtarı kullanılmalıdır.

Flanş bağlantısı neden sırayla sıkılmalıdır? Karşılıklı ve kademeli sıkma, flanş yüzeyine eşit baskı uygulanmasını sağlar; aksi hâlde conta eşit olmayan şekilde ezilir ve sızıntı oluşur.

Yangın kollektöründe PN 16 ne demektir? PN 16, flanşın 16 bar (yaklaşık 160 mSS) nominal basınç sınıfına uygun olduğunu gösterir. Seçim, sistemin çalışma basıncına göre yapılmalıdır.

Basınç testi ne zaman yapılmalıdır? Montaj tamamlandıktan sonra, sistem devreye alınmadan önce yapılmalıdır. Ayrıca bakım sonrası sökülen bağlantılarda da test tekrarlanmalıdır.

Flanş yüzeyindeki hasar sızıntıya neden olur mu? Evet. Çizik, çapak ve korozyonlu flanş yüzeyleri contanın tam oturmasını engeller; bu nedenle montaj öncesi yüzey kontrolü ve temizlik zorunludur.

Yangın kollektörü flanş bağlantıları, sistem güvenilirliğinin bel kemiğidir. Bilgin Metal, Ümraniye’deki tesisinde yangın kollektörü imalatını flanşlı ve kaynaklı bağlantı detaylarına uygun biçimde gerçekleştirmektedir. Kollektör imalatı ve montajı konusunda destek almak için 0216 634 04 89 numaralı telefondan bize ulaşabilir, info@bilginmetal.net adresine e-posta gönderebilirsiniz. Şerifali, Mevdudi Sokağı no:31, Ümraniye/İstanbul adresindeki atölyemizi hafta içi 08.30-19.00 saatleri arasında ziyaret edebilirsiniz.